Van hoefijzers naar blote voeten

Een transitie die minder complex is dan we denken

De overgang van hoefijzers naar blote voeten voelt voor veel mensen als een grote onderneming. En eerlijk is eerlijk, in sommige gevallen is dit ook zo. Maar opvallend genoeg zit deze uitdaging zelden in het paard en bijna altijd in ons.

Als paardeneigenaar krijg je te maken met twijfel. De angst – of ervaring(!) – dat je paard gevoelig wordt na het verwijderen van de hoefijzers, angst dat het niet gaat lukken, en misschien nog wel het meest voelbaar: de angst voor het oordeel van anderen. Mensen op stal, hoefsmeden, andere professionals – iedereen heeft een mening en deze krijg je veelal ongevraagd.

“Jouw paard kan nooit op blote voeten.”
“Mijn hoefsmid zegt dat dat onmogelijk is.”
“Bij mijn paard werkte het ook niet.”

Je kent het wel.. iedereen weet hoe het moet en iedereen vindt er wel iets van.

Terug naar de basis van de hoef

Maar als we hier even afstand van nemen en teruggaan naar de basis, dan ontstaat er een heel ander perspectief. In de kern is het namelijk allemaal niet zo complex. We maken het complex omdat we niet precies begrijpen hoe iets werkt, of omdat we niet volledig overzien wat een hoef nodig heeft om gezond te functioneren.

En nog belangrijker: we vergeten iets heel essentieels, namelijk dat het paard, zoals we dat vandaag kennen, al miljoenen jaren rondloopt. Zonder hoefijzers. Het wordt niet geboren met een ijzertje onder zijn voet en het heeft zich evolutionair aangepast op een leven zonder die externe bescherming. Dat betekent dat het probleem dus niet in het paard of de hoef zit, maar in de omstandigheden waarin wij dat paard plaatsen.

De vraag is dus niet óf een paard zonder hoefijzers kan, maar waarom het bij ons zo vaak niet lukt?

Alles is met elkaar verbonden

Wanneer een paard gevoelig wordt zonder ijzers, of wanneer er vervormingen in de hoef ontstaan, zijn dat in de meeste gevallen geen op zichzelf staande problemen. Het zijn symptomen van iets anders. Iets dat wij beïnvloeden. Denk aan voeding, huisvesting, beweging en de manier waarop we de hoef behandelen. Alles is met elkaar verbonden en bepaalt mede de gezondheid van de hoef.

Historisch gezien hebben hoefijzers absoluut hun waarde gehad. Ze maakten het mogelijk om paarden te gebruiken voor oorlog, landbouw en transport en ze beschermden de hoef tegen omstandigheden waarin het paard van nature nooit zou functioneren. Maar die wereld bestaat niet meer. We rijden geen oorlogen meer te paard, we ploegen geen akkers meer met paarden, en we hebben alternatieven die beter aansluiten bij de biologie van het dier en bijdragen aan gezonde hoeven.

Toch blijven hoefijzers een veelvuldig gebruikte oplossing. En doorgaans om twee of drie redenen: 

1. gevoeligheid 
2. de noodzaak tot correctie
3. of een combinatie van beide. 

Een paard wordt gevoelig, of een hoef vervormt, en het ijzer wordt ingezet als oplossing. 

Maar als je wat verder kijkt, dan zie je dat die problemen zelden op zichzelf staan.

Gevoeligheid ontstaat in de regel doordat er structureel te veel hoorn wordt verwijderd, of doordat het paard metabool wordt belast door een dieet dat simpelweg niet past bij zijn natuur. Het gevolg daarvan is dat de hoef minder efficiënt gaat produceren(vervormt/verzwakt) en inwendig onstane ontstekingsreactie gaat vertonen. Duikerrijke voeders, overbodige supplementen of ruwvoer van een verkeerde kwaliteit zijn allemaal zaken die kunnen leiden tot die inefficiëntie. 

Vervorming ontstaat dus wanneer de hoef uit balans raakt door verkeerde bekapping, door een verkeerd dieet, maar net zo goed door te weinig beweging vanuit een omgeving die het paard beperkt in zijn natuurlijke gedrag, of te veel beweging op ongeschikte ondergronden. 

Onregelmatigheid in beweging is vaak het gevolg van hoe wij het paard gebruiken. Een gevolg van wat wij vragen van het paard. De wijze van trainen past niet bij het dier of het belang van competitie is zwaarwegender geworden dan het welzijn van het paard. 

Een volgend probleem

Het hoefijzer lost dit niet op. Het verplaatst enkel het probleem. Sterker nog, het introduceert een nieuw probleem!

Want om een hoefijzer te kunnen plaatsen, moet de hoef worden aangepast. Het ijzer is vlak, terwijl de hoef dat van nature niet is. De natuurlijke hollingen en structuren van de hoef worden deels weggehaald om het ijzer passend te maken en vervolgens wordt het geheel vastgezet met nagels die per definitie een verstoring in het hoorn veroorzaken in de vorm van microtrauma’s.

Dus niet alleen wordt het ijzer aangepast aan de hoef – ook de hoef wordt aangepast aan het ijzer.

Een fundamentele tegenstelling dus!

De transitie begint al vóór het verwijderen

Wanneer je besluit om de overstap naar blote voeten te maken, is het daarom belangrijk om te begrijpen dat je niet simpelweg een hoefijzer verwijdert, maar een heel systeem verandert. En dat systeem vraagt om enige voorbereiding.

Die voorbereiding begint niet zozeer bij de hoef, maar meer bij het leven van het paard als geheel. 

Het betekent dat je kritisch gaat kijken naar wat je voert en in de meeste gevallen teruggaat naar meer eenvoud: hoogwaardig ruwvoer, laag in suikers, zonder onnodige toevoegingen. 

Beweging is niet langer een trainingsmoment van een uur, maar een basisbehoefte die de hele dag mogelijk moet zijn en bij voorkeur samen met soortgenoten, omdat dat ook dit onderdeel is van zijn natuurlijke functioneren. 

En niet te vergeten, je moet anders gaan kijken naar hoefverzorging. Niet langer als iets waarbij je corrigeert en vormt, maar als iets waarbij je de voet volgt door natuurlijke slijtage te simuleren. De vragen die je jezelf hierbij telkens zult moeten stellen zijn: 

Doe ik iets wat het paard zelf ook zou doen onder ideale omstandigheden of grijp ik in op een manier die natuurlijke functie verstoort?

Bij deze voorbereiding helpt het enorm om te werken vanuit een duidelijke basis. Voor ons bestaat deze basis uit vier pijlers (ik noem dit ook wel “de vier macro’s”: 

voeding, huisvesting, hoefverzorging en horsemanship. 

Dit zijn de grote knoppen waaraan je aan draait. Wanneer die op orde zijn, dan volgt de rest vaak vanzelf. Of anders gezegd, breng de macro’s op orde en de micro’s zullen volgen.

Wil je daar dieper in duiken en praktisch mee aan de slag, dan vind je hier een nadere uitwerking:
👉 https://paddockparadise.eu/de-vier-macros/

Wat je kunt verwachten van de transitie

Wanneer die basis klopt dan zie je dat de hoef zich hersteld. Dat gevoeligheid afneemt. Dat vervormingen zich herstellen. En dat het paard zich weer comfortabel kan bewegen zonder externe, gevoel dempende hulpmiddelen.

Betekent dit dan dat de transitie altijd moeiteloos verloopt? 

Nee. Er kan zeker een periode van gevoeligheid zijn. Wanneer de hoef in het verleden intensief is behandeld of wanneer het lichaam al langere tijd uit balans is, dan kan het herstel tijd vergen. Echter, in de praktijk zie je dat paarden in de meeste gevallen binnen enkele maanden stabiel en comfortabel functioneren. 

Wat hier ook enorm helpt is een stukje timing. Het is bijvoorbeeld niet verstandig om een hoefijzer direct na het plaatsen alweer te verwijderen. De kans is groot dat er op dat moment meer hoorn is weggehaald dan het paard van nature zou slijten, waardoor de hoef tijdelijk kwetsbaarder is. Door een aantal weken te wachten en de hoef eerst weer te laten groeien, creëer je een veel betere uitgangspositie en verklein je de kans op overgevoeligheid aanzienlijk.

En mocht het transitie proces toch uitdagend zijn, dan betekent dit niet dat het niet kan. Soms vraagt het alleen om wat bijsturen, om toch nog eens kritisch kijken naar de basis, of.. om tijdelijk ondersteuning te bieden — bijvoorbeeld met hoefschoenen tijdens het rijden, zonder de hoef permanent te fixeren.

Tot slot

Wat je je moet realiseren is dit. Het paard is ontworpen om op blote voeten te lopen. Net zoals jij niet geboren bent met schoenen aan je voeten, is een paard niet geboren met een hoefijzer om het zijne.

Jouw taak is dus niet om het systeem paard te corrigeren, maar om dit te faciliteren en ervoor te zorgen dat je de grenzen van het natuurlijke weet te herkennen!

Creëer de juiste omstandigheden. Begrijp wat je doet, begin met aanpassen vóórdat je de ijzers verwijdert en geef het paard vervolgens de tijd om te herstellen. Want vergeet niet.. het heeft vaak de nodige tijd gekost voor het paard en zijn hoeven om in de situatie te komen waarin ze nu zitten. Ze hebben dus ook tijd nodig om daar weer uit te komen!

Wanneer je dit proces de ruimte geeft, zul je zien dat de natuur haar werk doet.

En dat is misschien wel het mooiste om te ervaren. 

Dit zijn foto’s van Obe, een Friese ruin, net voor en na zijn eerste bekapping. Obe woont inmiddels op een Paddock Paradise en verblijft 24/7 op een bodem met halfverharding.

Voor de paarden,

Björn Rhebergen